ជំងឺវង្វេងវង្វាន់ (Dementia) មិនមែនគ្រាន់តែជាការភ្លេចភ្លាំងធម្មតានោះទេ ប៉ុន្តែវាជាជំងឺដែលប៉ះពាល់ដល់ខួរក្បាល រហូតធ្វើឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរទាំងសមត្ថភាពគិត ស្មារតី និង ឥរិយាបថ (Behaviours) របស់សាម៉ីខ្លួន។ ការប្រែប្រួលឥរិយាបថទាំងនេះ ជារឿយៗបង្កើតជាសម្ពាធ និងភាពតានតឹងយ៉ាងខ្លាំងដល់ក្រុមគ្រួសារ និងអ្នកថែទាំ ប្រសិនបើពួកគាត់មិនបានយល់ដឹងពីមូលហេតុស៊ីជម្រៅនោះទេ។
១. មូលហេតុដែលនាំឱ្យមានការប្រែប្រួលឥរិយាបថ
អ្នកជំងឺវង្វេងវង្វាន់មិនបានតាំងចិត្តធ្វើរឿងប្លែកៗ ឬបង្កជម្លោះដោយចេតនានោះទេ។ ការប្រែប្រួលឥរិយាបថ គឺជា «វិធីប្រាសចាកពាក្យសម្តីក្នុងការបញ្ជាក់ពីតម្រូវការ» របស់ពួកគាត់ នៅពេលដែលខួរក្បាលមិនអាចបកស្រាយព័ត៌មាន ឬបញ្ចេញមតិបានធម្មតា។ កត្តាដែលជំរុញឱ្យកើតមានឥរិយាបថប្លែកៗរួមមាន៖
- កត្តារាងកាយ៖ ការឈឺចាប់ ការស្រេកទឹក ការឃ្លាន ការទល់លាមក ឬការឆ្លងរោគ (ដូចជាឆ្លងរោគផ្លូវបត់ជើងតូច)។
- កត្តាបរិស្ថាន៖ បរិយាកាសមានសំឡេងរំខានខ្លាំង ក្តៅ/ត្រជាក់ពេក ពន្លឺមិនគ្រប់គ្រាន់ ឬការផ្លាស់ប្តូរទីកន្លែងរស់នៅថ្មី។
- កត្តាផ្លូវចិត្ត៖ ភាពភ័យខ្លាច ការមានអារម្មណ៍ថាគ្មានសុវត្ថិភាព ការអផ្សុក ឬការប្រឈមមុខនឹងកិច្ចការដែលស្មុគស្មាញពេក។
២. ឥរិយាបថទូទៅដែលស្តែងចេញ និងវិធីសាស្ត្រឆ្លើយតប
ក. ការខឹងច្រឡោត និងការប្រឆាំង (Aggression & Resistance)
- ការស្តែងចេញ៖ ស្រែកជែក ជេរប្រមាថ ឬរុញច្រាននៅពេលអ្នកថែទាំព្យាយាមជួយមុជទឹក ឬផ្លាស់ប្តូរសម្លៀកបំពាក់។
- វិធីដោះស្រាយ៖ រក្សាភាពស្ងប់ស្ងាត់ កុំជែកតវ៉ា ឬប្រកែកឈ្នះចាញ់។ ព្យាយាមសម្រួលបរិយាកាស និងបង្វែរអារម្មណ៍ពួកគាត់ទៅកាន់រឿងដែលរីករាយ ឬការងារស្រាលៗវិញ។
ខ. ការដើរលេងដោយគ្មានគោលដៅ (Wandering)
- ការស្តែងចេញ៖ ដើរចុះឡើងៗ ដើរចេញក្រៅផ្ទះ ឬព្យាយាម «ត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ» (ទោះបីជាកំពុងនៅក្នុងផ្ទះខ្លួនឯងក៏ដោយ)។
- វិធីដោះស្រាយ៖ រៀបចំផ្ទះឱ្យមានសុវត្ថិភាព បិទទ្វារឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងបង្កើតសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃឱ្យបានច្បាស់លាស់ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពអផ្សុក។
គ. អាការៈភាន់ច្រឡំនៅពេលល្ងាច (Sundowning)
- ការស្តែងចេញ៖ នៅពេលព្រះអាទិត្យចាប់ផ្តើមអស្តង្គត អ្នកជំងឺច្រើនតែមានអារម្មណ៍អន្ទះអន្ទែង ភ័យខ្លាច ឬខឹងច្រឡោតកើនឡើង។
- វិធីដោះស្រាយ៖ បើកភ្លើងឱ្យភ្លឺច្បាស់នៅក្នុងផ្ទះមុនពេលងងឹត កាត់បន្ថយសំឡេងរំខាន និងចៀសវាងការឱ្យពួកគាត់ផឹកភេសជ្ជៈមានជាតិកាហ្វេអ៊ីននៅពេលរសៀល។
ឃ. ការសង្ស័យ និងការចោទប្រកាន់ (Suspicion & Delusions)
- ការស្តែងចេញ៖ ចោទប្រកាន់អ្នកថែទាំថាបានលួចទ្រព្យសម្បត្តិ ឬមានបំណងអាក្រក់មកលើខ្លួន ដោយសារតែពួកគាត់ភ្លេចកន្លែងទុកដាក់អីវ៉ាន់។
- វិធីដោះស្រាយ៖ កុំប្រកែក ឬព្យាយាមពន្យល់ដោយហេតុផលស្មុគស្មាញ។ គួរសម្តែងការយល់ចិត្ត (ឧទាហរណ៍៖ «កូនសោកស្តាយដែលម៉ាក់បាត់កាបូប ចាំកូនជួយរក») រួចបង្វែរអារម្មណ៍ទៅរកប្រធានបទផ្សេង។
៣. សារសំខាន់សម្រាប់អ្នកថែទាំ
- ការអត់ធ្មត់ និងក្តីមេត្តា៖ ត្រូវចងចាំជានិច្ចថា «វាគឺជាជំងឺដែលកំពុងធ្វើទុក្ខ មិនមែនជាចរិតពិតរបស់អ្នកជំងឺនោះទេ»។
- ការប្រាក់ប្រស្រ័យទាក់ទង៖ និយាយដោយប្រើពាក្យពេចន៍ខ្លីៗ ងាយយល់ ច្បាស់ៗ និងប្រកបដោយភាពទន់ភ្លន់។
- ការថែទាំសុខភាពខ្លួនឯង៖ អ្នកថែទាំត្រូវមានពេលវេលាសម្រាក និងមើលថែសុខភាពផ្លូវចិត្តខ្លួនឯងផងដែរ ដើម្បីអាចបន្តបេសកកម្មថែទាំប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
ការយល់ដឹងពីមូលហេតុនៃឥរិយាបថទាំងនេះ គឺជាកូនសោដ៏សំខាន់ក្នុងការបង្កើតបរិយាកាសរស់នៅប្រកបដោយសុវត្ថិភាព និងក្តីស្រឡាញ់សម្រាប់អ្នកជំងឺវង្វេងវង្វាន់។
សូមទំនាក់ទំនងមកយើងខ្ញុំឥឡូវនេះ ដើម្បីទទួលបានការពិគ្រោះយោបល់ និងវាយតម្លៃសុខភាព៖
លេខទូរស័ព្ទ៖ 069 581 825 តេលេក្រាម៖ t.me/krusacare
ឬផ្ញើសារមកកាន់ប្រអប់សារ ៖ carekrusa@gmail.com